Noclegownia, ogrzewalnia czy schronisko? Gdzie szukać dachu nad głową

Jeśli potrzebujesz miejsca na dzisiejszą noc, idź do noclegowni albo ogrzewalni. Nie potrzebujesz skierowania, dowodu, meldunku ani pieniędzy. Wystarczy przyjść.

Do schroniska trafia się inaczej — przez ośrodek pomocy społecznej, po rozmowie z pracownikiem socjalnym. To trwa kilka dni. Dlatego jedno nie zastępuje drugiego.

Poniżej wyjaśniamy, czym różnią się te placówki, jak się do nich dostać i co zrobić, gdy standardowe zasady wykluczają akurat Ciebie. Adresy konkretnych miejsc znajdziesz w katalogu instytucji i placówek pomocowych.

Czym różni się noclegownia od schroniska

Ustawa o pomocy społecznej wyróżnia cztery formy tymczasowego schronienia. Różnią się progiem wejścia, długością pobytu i tym, co dostajesz na miejscu.

Placówka	Czy potrzeba skierowania	Kiedy czynna	Co zapewnia
Ogrzewalnia	Nie	Zwykle od października do kwietnia, na noc. Część działa całą dobę	Miejsce siedzące w ogrzewanym pomieszczeniu, gorący napój, czasem prysznic i odzież
Noclegownia	Nie	Cały rok, zwykle 18:00–8:00	Łóżko z pościelą, posiłek, łazienka, pralnia
Schronisko	Tak, decyzja z OPS	Całodobowo, cały rok	Pobyt stały, trzy posiłki, praca socjalna, pomoc w wyjściu z bezdomności
Schronisko z usługami opiekuńczymi	Tak, decyzja z OPS	Całodobowo, cały rok	To samo co schronisko plus opieka nad osobami starszymi, chorymi i z niepełnosprawnościami

Najkrócej: ogrzewalnia to krzesło w cieple, noclegownia to łóżko na noc, schronisko to miejsce, w którym można zostać i poukładać sprawy.

Jak dostać się do noclegowni lub ogrzewalni

Przychodzisz w godzinach przyjęć i zgłaszasz się do dyżurującego opiekuna. Tyle. Nie musisz mieć dokumentów, meldunku ani dochodu. Pobyt jest bezpłatny i nie wymaga decyzji administracyjnej — tak stanowi ustawa.

Trzy rzeczy, o których dobrze wiedzieć wcześniej:

• Przyjdź wcześniej. Miejsca przydzielane są w kolejności zgłoszeń. W mroźne noce placówki uruchamiają dostawki, ale nie zawsze wystarcza.
• Większość noclegowni wymaga trzeźwości. Ogrzewalnie bywają pod tym względem łagodniejsze — o tym niżej.
• Część placówek przyjmuje tylko osoby z danej gminy. Dotyczy to głównie małych miast. Ogrzewalnie zwykle takiego warunku nie stawiają.

W niektórych województwach obowiązują dodatkowe wymogi. W kujawsko-pomorskim placówki proszą o zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do przebywania w dużych skupiskach ludzkich. Jeśli go nie masz, i tak się zgłoś — pracownicy podpowiedzą, jak je zdobyć.

Jak dostać się do schroniska

Schronisko przyznaje ośrodek pomocy społecznej. Procedura wygląda tak:

1. Idziesz do OPS-u najbliższego miejscu, w którym aktualnie przebywasz. Nie tam, gdzie jesteś zameldowany — tam, gdzie jesteś teraz.
2. Składasz wniosek o tymczasowe schronienie. Pracownik socjalny pomoże go wypełnić.
3. Odbywa się wywiad środowiskowy. Może się odbyć wszędzie tam, gdzie przebywasz: na ławce, na klatce schodowej, w noclegowni. Nie musisz mieć adresu.
4. Podpisujesz kontrakt socjalny — umowę o tym, co Ty i ośrodek zobowiązujecie się zrobić.
5. Dostajesz decyzję kierującą do konkretnej placówki.

Jeśli Twoja gmina nie prowadzi schroniska, to nie znaczy, że nie ma dla Ciebie miejsca. Większość samorządów wykupuje miejsca w placówkach w innych powiatach, czasem oddalonych o sto kilometrów. W rejestrach wojewodów widać gminy, które mają zakontraktowane dokładnie jedno albo dwa miejsca — i to wystarcza, żeby kogoś przyjąć.

Pobyt w schronisku bywa odpłatny, ale tylko wtedy, gdy masz własne dochody. Odpłatność ustala gmina i jest proporcjonalna do tego, ile zarabiasz.

Co jeśli jesteś pod wpływem alkoholu

To najczęstszy powód, dla którego ktoś zostaje na dworze mimo wolnych miejsc w mieście. Zdecydowana większość schronisk i noclegowni wymaga trzeźwości, a przy wejściu bywa alkomat.

Są jednak placówki, które przyjmują osoby nietrzeźwe. W całej Polsce jest ich kilkanaście i zwykle są to ogrzewalnie albo wyspecjalizowane ośrodki interwencyjne. Kilka przykładów:

• Kielce — Ośrodek Interwencyjno-Terapeutyczny przy ul. Żniwnej 4 przyjmuje osoby nietrzeźwe całą dobę, dyżurują tam sanitariusze.
• Gdańsk — ogrzewalnia przy ul. Żaglowej 3 przyjmuje osoby do 1,5 promila.
• Suwałki — ogrzewalnia przy ul. Sportowej 24, czynna całą dobę przez cały rok, z miejscami leżącymi.
• Gorzów Wielkopolski — ośrodek przy ul. Walczaka 27, czynny całodobowo i całorocznie.
• Jelenia Góra — ogrzewalnia przyjmuje osoby poniżej 0,5 promila, czyli z niższym progiem niż schronisko.

Jeśli nie wiesz, czy w Twoim mieście jest takie miejsce, zadzwoń pod 987. Dyżurny wie, które placówki mają jaki próg.

Kobiety, matki z dziećmi i całe rodziny

Tu system działa gorzej, niż mogłoby się wydawać. W większości polskich miast noclegownia jest wyłącznie dla mężczyzn. Kobieta, która potrzebuje miejsca na dziś, często ma do wyboru tylko schronisko — a do niego trzeba skierowania.

Osobne noclegownie dla kobiet działają między innymi w Białymstoku (ul. Raginisa 55) i Koszalinie (ul. Mieszka I 16). Największą placówką nastawioną na kobiety jest schronisko Stowarzyszenia DIOGENES w Rynowie pod Łobzem — 34 z 37 miejsc są dla kobiet.

Rodzice z dziećmi zwykle muszą się rozdzielić, bo placówki są podzielone według płci. Wyjątki istnieją, ale są rzadkie. Rodzinę bez rozdzielania przyjmą na przykład Przytulisko dla Bezdomnych Rodzin w Częstochowie (ul. Krakowska 80/2), noclegownia Fundacji Dialog w Białymstoku (ul. Kolejowa 26A) i Dom MARKOT w Kędzierzynie-Koźlu.

Kobiety doświadczające przemocy powinny szukać nie schroniska, lecz specjalistycznego ośrodka wsparcia. Działa też Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”: 800 120 002, całodobowo i bezpłatnie.

Co zabrać i czego się spodziewać

Dokumenty, jeśli je masz — ale ich brak nie jest przeszkodą w noclegowni ani ogrzewalni. Leki, które bierzesz na stałe. Nic więcej nie jest potrzebne.

Na miejscu zwykle dostaniesz gorący napój i posiłek, możliwość kąpieli, czystą odzież na przebranie oraz środki higieniczne. Wiele placówek prowadzi pralnię i suszarnię. Przy większych ośrodkach działają łaźnie i jadłodajnie, z których można korzystać nawet nie nocując.

Rzeczy zabronione to alkohol i substancje psychoaktywne. W większości miejsc obowiązuje też cisza nocna i zakaz palenia poza wyznaczonym miejscem.

Widzisz osobę, która potrzebuje pomocy

Nie zakładaj, że ktoś już zadzwonił. W Tarnowie i Suwałkach urzędy podkreślają, że od kilku lat nie było przypadku zamarznięcia właśnie dzięki zgłoszeniom od mieszkańców.

Co zrobić:

• Jeśli osoba jest przytomna i nic jej bezpośrednio nie zagraża — zadzwoń pod 986 (Straż Miejska) albo 987. Podaj dokładną lokalizację.
• Jeśli osoba jest nieprzytomna, ma odmrożenia albo leży na mrozie — dzwoń pod 112. To sytuacja zagrożenia życia.
• Nie próbuj nikogo przenosić ani rozgrzewać alkoholem. Przy wychłodzeniu organizmu to niebezpieczne.

Zimą w wielu miastach kursują autobusy dla osób w kryzysie bezdomności, które dowożą chętnych do noclegowni i wydają posiłki. Działają między innymi w Łodzi i Gdańsku.

Najczęstsze pytania

Czy do noclegowni trzeba mieć dowód osobisty?

Nie. Brak dokumentów nie może być powodem odmowy przyjęcia do noclegowni ani ogrzewalni. Pracownik socjalny pomoże później wyrobić dokumenty.

Ile kosztuje nocleg?

Nic. Pobyt w noclegowni i ogrzewalni jest bezpłatny. Za schronisko gmina może pobrać opłatę, ale tylko od osób z dochodem i proporcjonalnie do jego wysokości.

Czy mogę zostać w noclegowni w ciągu dnia?

Zwykle nie — większość noclegowni zamyka się o 8:00 rano. Część miast prowadzi świetlice dzienne albo ogrzewalnie czynne w godzinach, gdy noclegownia jest zamknięta. W Głogowie ogrzewalnia działa od 8:00 do 20:00, właśnie po to, żeby wypełnić tę lukę.

Jestem z innego miasta. Przyjmą mnie?

Do ogrzewalni i noclegowni najczęściej tak. Do schroniska kieruje gmina ostatniego zameldowania na pobyt stały, ale wniosek złożysz w OPS-ie tam, gdzie jesteś — pracownicy przekażą sprawę dalej.

Nie jestem bezdomny, ale stracę mieszkanie za tydzień. Co robić?

Zgłoś się do OPS-u już teraz, nie czekaj. Pomoc przysługuje też osobom zagrożonym bezdomnością, a wyprzedzenie daje czas na znalezienie miejsca albo innego rozwiązania.

Czy przyjmą mnie z psem?

Większość placówek nie przyjmuje zwierząt. To realny problem — część osób woli zostać na dworze niż zostawić psa. Zapytaj wprost przy zgłoszeniu, bo pojedyncze schroniska robią wyjątki albo mają umowę z lokalnym schroniskiem dla zwierząt.

Dane o placówkach pochodzą z rejestrów wojewodów prowadzonych na podstawie art. 48a ustawy o pomocy społecznej oraz ze stron ośrodków pomocy społecznej i organizacji prowadzących placówki. Przed przyjazdem warto zadzwonić i potwierdzić dostępność miejsc — adresy i godziny bywają zmieniane, zwłaszcza między sezonem letnim a zimowym.